Gia Huấn Ca - đạo vợ chồng bài này dạy người phụ nữ tế nhị trong ứng xử, và tôn trọng quy tắc trong gia đình. phải dịu dàng, mềm mỏng trong lời ăn tiếng nói và nhẫn nhịn, khôn khéo để giữ vững hòa khí, êm ấm cho gia đình.
Gia Huấn Ca - dạy làm vợ
Đạo vợ chồng tình sâu nghĩa ái,
Lại chẳng nên mặt tái, mày tăm,
Chuyện đâu bỏ đấy cho êm,
Đừng đem bên ấy về gièm bên ta.
Sách có chữ "nhập gia vấn húy",
Khi nói năng phải kỹ kiêng khem,
Dịu dàng tiếng thuận lời mềm,
Cứ lời chồng dạy mới yên cửa nhà.
Chớ nên cậy mình ta tài sắc,
Chồng nói ra nhiếc móc chê khen.
Nói càn như ở bậc trên,
Thường khi động đến tổ tiên quá lời.
Cơn giận đến, sự đời ngang ngửa,
Dở dói ra nát cửa tan nhà,
Chữ "tùy" là phận đàn bà,
Nhu mì để dạ, chua ngoa gác ngoài.
Dù lỗi phận gặp người tửu sắc,
Hay gặp người cờ bạc lưu liên,
Nhỏ to tiếng dịu lời êm,
Dần dà uốn mãi may mềm được chăng !
Phải chồng ngược, cắn răng chịu khổ,
Chớ nghiêng đầu, ngoảnh cổ thiệt thân,
Duyên may gặp được văn nhân,
Thuộc câu "tương kính như tân" làm lòng.
Nghiệp đèn sách khuyên chồng sập sã,
Tiếng kê minh gióng giả đêm ngày,
Khuyên chồng nhớ đến đạo thầy,
Vật dâng lớn nhỏ gọi nay lễ thường.
Dạy Vợ Với Bạn hữu của chồng
Kìa những đứa mặt thường cau có,
Khách đến nhà chửi chó mắng mèo,
Cất lời nặng cỡ đá đeo,
Đã ra thét tớ lại vào mắng con.
Khách về đoạn sợ mòn mất chiếu,
Chồng ra đường chẳng kẻo mặt mo!
Hễ ngày bạn hữu giao du,
Sai người trải chiếu, sắp đồ tiếp ra.
Dù trăm giận thì ta để bụng,
Có trọng người mới trọng chồng ta.
Tùy người thết đãi rượu trà,
Nhớ rằng: Của gửi chồng ta đi đường!
401–405
401. Bề thiếp phụ thuận tòng là điệu,
402. Cũng như bên thờ chúa thờ cha,
403. Muôn nghìn đừng thói kiêu ngoa,
404. Mắng ta không giận, yêu ta không nhờn.
405. Quyền mệnh phụ là mình làm chủ,
406–410
406. Trong đại hôn áo mũ thân nghênh,
407. Kính người vợ phép ở Lễ Kinh
408. Chức phận phải chăm bề tần tảo,
409. Trong khuê khổn giữ gìn khăn áo,
410. Trên từ đường trăm việc trơn tru.
411–415
411. Từ cơm, canh, cá, thịt, mọi đồ,
412. Dẫu nhiều ít sửa cho trong sạch.
413. Bằng nhường ấy thần minh lai cách,
414. Câu "hữu trai" nên tiếng để đời,
415. Hoa thơm ai nỡ bỏ rơi,
416–420
416. Người khôn ai nỡ nặng lời đến ai.
417. Bề nội trợ việc trong xem xét,
418. Siêng năng thì trăm việc đều nên,
419. Chớ khoe khoang lắm thóc nhiều tiền,
420. Ngồi ăn mãi non mòn núi lở.
421–425
421. Việc nhà có kẻ ăn người ở,
422. Từ trong ngoài như bảo trước sau,
423. Đồ làm ăn, ngày để đâu đâu,
424. Ban tối phải thu về cho đủ.
425. Trống canh một chớ đà vội ngủ,
426–430
426. Siêng năng thì chăm chú việc ta.
427. Lũ nô tỳ trai gái năm ba,
428. Cơm chưa chín không nên khua xáo.
429. Đứa xay thóc, đứa thì giã gạo,
430. Đứa bếp thì chủ việc cơm.
431–435
431. Ăn đoạn rồi cho chúng nghỉ ngơi,
432. Đèn ta sẽ soi trong bếp lại.
433. Đừng tin trẻ tôi đòi thơ dại,
434. Lời dạy rằng "giữ lửa chẳng chơi".
435. Cho hay đại phú bởi trời,
436–440
436. Nhưng mà ở thế thì người hết chê.
437. Cầm then khóa giữ bề thu phát,
438. Chắt chiu mà dè dặt mới nên,
439. Coi sóc từ hạt gạo đồng tiền,
440. Đừng cậy có ăn càn, tiêu dở.
441–445
441. Bữa thường phải xem cho con ở,
442. Cũng đừng thừa, chớ thiếu làm chi.
443. Kẻ lân bang đến một đôi khi,
444. Đồ thết đãi xem cho tử tế.
445. Trong nhà phải bảo nhau có ý,
446–450
446. Đừng chửi mèo, mắng chó mà chi.
447. Trong anh em thiên tải nhất thì.
448. Sang vì vợ nhưng giàu vì bạn.
449. Chiều rộng hẹp tùy cơ ứng biến,
450. Đạo trì gia đãi khách khác màu,
451–455
451. Trần trần một mực nên đâu,
452. Phô loài bồ các biết đâu lẽ gì,
453. Phận là gái về làm dâu cả,
454. Việc ta chăm giữ chốn từ đường,
455. Lấy ngọn tần, lá tảo lễ thường
456–460
456. Kìa hiếu dưỡng Thành Chu gia pháp.
457. Tôn tộc đến những khi kỵ lạp,
458. Xem bằng nhường quý khách, gia tân.
459. Có chữ rằng: "đạo trọng thân thân",
460. Dễ mấy thủa đông như ngày giỗ.
461–465
461. Lúc lễ tất lẻn vào dọn cỗ,
462. Hãy pha trà tiếp đãi cho xong,
463. Bữa thường dù dưa muối mặc lòng,
464. Khi có họ xem cho tử tế,
465. Nước đã đoạn rượu liền nhân thể,
466–470
466. Giục tiểu hầu bưng cỗ tiếp ra.
467. Nhà dưới ta mời họ đàn bà,
468. Coi sóc hỏi họ hàng con cháu.
469. Không bỏ sót là tình yêu dấu,
470. Ai chẳng khen hiền đức phụ nhân,
471–475
471. Trọn đời đẹp mặt phu nhân,
472. Vì chưng chủ phụ thân thân biết điều.
473. Bề phụng dưỡng đôi bên cha mẹ,
474. Muôn một khi đá đổ bồ hôi,
475. Nghĩ xa lo đứng lo ngồi,
476–480
476. Chẳng còn tưởng đến tham công tiếc việc.
477. Đường điều hộ tiền không dám tiếc,
478. Mặc phu quân giữ việc thuốc thang,
479. Song ta nâng giấc giữ giàng,
480. Điều ăn uống phải hỏi han tùy thích.
481–485
481. Lòng người ước chim, gà, cá, thịt,
482. Của nên ăn dù đắt cũng mua.
483. Tùy người ưa thức ngọt chua,
484. Nhưng gia vị phải mong cho đủ mùi.
485. Xem quần áo nên thay kẻo bẩn,
486–490
486. Lòng yêu thân phải cẩn từng khi,
487. Tấm lòng trời đất chứng tri,
488. Dâu hiền có hiếu, tiếng ghi để đời.
489. Này con gái thuộc về khôn đạo,
490. Khôn đức nhu nết gái dịu dàng,
491–495
491. Một đôi khi chân bước ra đường,
492. Bề tôn trưởng thì lòng kính nhượng.
493. Dù chẳng phải là ta hơi hướng,
494. Nghĩa hương lân phải cất tiếng chào.
495. Bằng thấy người đầu bạc tuổi cao,
496–500
496. Có mang đội trình đòi nâng đỡ.
497. Thì miệng lưỡi chê bai ai nỡ,
498. Ở trên đời gái ở nết na
499. Con hiền đẹp mặt mẹ cha,
500. Chồng hòa yêu chuộng, họ hòa kính chung.
