Gia huấn ca tương truyền do Nguyễn Trãi sáng tác, hiện nay vẫn còn tồn nghi về tác giả đích thực của tác phẩm này, bộ này không dưới 1000 khổ, do thời gian không ai lưu giử văn hóa cha ông.
Song thất lục bát là thể thơ mà trong đó mỗi khổ thơ gồm
hai câu 7 chữ ( song thất ) và một câu sáu chữ, và một câu tám chữ (lục bát).
Gia huấn ca - dạy con trẻ
Với Con
Ngày con đã biết chơi biết chạy,Đừng cho chơi cầm gậy, trèo cao,
Đừng cho chơi búa chơi dao,
Chơi vôi, chơi lửa, chơi ao có ngày.
Lau cho sạch không hay dầm nước,
Ăn cho vừa, đừng ước cao lương,
Mùa đông tháng hạ thích thường,
Đừng ôm ấp quá, đừng suồng sã con.
Dạy từ thủa hãy còn trứng nước,
Yêu cho đòn bắt chước lấy người,
Trình thưa, vâng dạ, đứng ngồi,
Gái trong kim chỉ, trai ngoài bút nghiên.
Gần mực đen, gần đèn thì sáng,
Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài,
Lạ gì con có giống ai,
Phúc đức tại mẫu là lời thế gian.
Làm mẹ chớ ăn càn, nói dở,
Với con đừng chửi rủa quá lời,
Hay chi thô tục những người,
Hôm nay cụ cụ, ngày mai bà bà.
Gieo tiếng ra chết cây, gãy cối,
Mở miệng nào có ngọn có ngành,
Đến tay bụt cũng không lành,
Chồng con khinh rẻ, thế tình mỉa mai!
Ấy những thói ở đời ngông dại,
Khôn thì chừa, mới phải giống người,
Sinh con thì dạy thì nuôi,
Biết câu phải trái lựa lời khuyên răn.
1–5
1. Đặt quyển sách, vắt tay nằm nghĩ,
2. Hễ làm người dạy kỹ thì nên,
3. Phấn son cũng phải bút nghiên,
4. Cũng nhân tâm ấy há thiên lý nào.
5. Nhân thong thả lựa vần quốc ngữ,
6–10
6. Làm bài ca dạy vợ nhủ con:
7. Lời ăn nết ở cho khôn,
8. Chớ nên đa quá, đa ngôn chút nào!
9. Ăn mặc chớ mỹ miều chải chuốt,
10. Hình dung đừng ve vuốt ngắm trông,
11–15
11. Một vừa hai phải thì xong,
12. Giọt dài giọt ngắn cũng không ra gì
13. Khi đứng ngồi chứ hề lơ lẳng,
14. Tiếng nhục nhằn nữa nặng đến mình,
15. Hạt mưa chút phận lênh đênh,
16–20
16. Tấm son tạc lấy chữ trinh làm đầu.
17. Kìa mấy kẻ làu làu tiết ngọc,
18. Đem sắt đanh nguyện lúc lửa châm.
19. Con hiền cha mẹ an tâm,
20. Một nhà khen ngợi, nghìn năm bia truyền.
21–25
21. Nọ những kẻ nước nguyền non hẹn,
22. Thấy mùi hoa bướm nghển, ong chào,
23. Miệng đời dê diếu biết bao,
24. Đông ra quốc pháp, nhục vào gia thanh
25. Đem người trước lấy mình ngắm lại,
26–30
26. Khôn ba năm đừng dại một giờ,
27. Đua chi chén rượu câu thơ,
28. Thuốc lào ngọt nhạt, nước cờ thấp cao.
29. Đám dồi mỏ ra vào săn sóc,
30. Lại bài phu, tam cúc, đánh đinh,
31–35
31. Đố mười, chẵn lẻ, đố kinh,
32. Tổ tôm, kiệu chắn, sám quanh tứ chiều.
33. Đi đứng đắn, chớ điều vùng vẫy,
34. Khi tối tăm đèn phải phân minh,
35. Hoặc khi hội hát linh đình,
36–40
36. Được lời dạy đến thì mình hãy ra,
37. Ra phải có mẹ già em nhỏ,
38. Đừng đánh đàn, đánh lũ không hay.
39. Nói đừng chau mặt, chau mày,
40. Nghe ra ngậm đắng nuốt cay hay nào!
41–45
41. Của tằn tiện, chắt chiu hàn gắn,
42. Khách buôn tàu chưa hẳn nơi đây!
43. Cũng đừng vắt nước cổ chày,
44. Tiếp tân tế lễ là ngày nên hoang.
45. Ăn ở chớ lòng mang khoảnh khắc,
46–50
46. Mua bán đừng điêu trác đong đưa.
47. Mua đừng ráo riết quá lừa,
48. Bán đừng bo xiết, ích ta hại người.
49. Chớ tắt mắt của người kém cỏi,
50. Đừng đảo điên có nói làm không.
51–55
51. Giàu sang cũng chớ khoe ngông,
52. Miễn mình ấm phận chớ lòng khinh ai.
53. Khó khăn chớ vật nài oán hối,
54. Hết bĩ rồi tới buổi thái lai
55. Cầm cân, tạo hóa đổi dời,
56–60
56. Giàu ba họ, khó ba đời mấy ai ?
57. Đừng học cách tham lời đặt lãi,
58. Lợi kẻ cho thì hại kẻ vay,
59. Dễ dàng nợ phải lay nhay,
60. Đến đầu đũa quá, e cay đắng nhiều.
61–65
61. Hoặc lỡ thiếu phải điều lĩnh tạm,
62. Dù ít nhiều liệu sớm tính xong,
63. Chẳng nên mê mẩn hơi đồng,
64. Qua lần cho khỏi thì lòng mới nguôi.
65. Thói mách lẻo, ngồi rồi bỏ hết,
66–70
66. Hễ điều gì nói ít mới hay,
67. Lân la giắt rợ, giắt rây,
68. Đã hư công việc, lại dày tiếng tăm.
69. Việc chợ búa chăm chăm chúi chúi,
70. Buổi bán xong liệu vội ra về,
71–75
71. Cửa nhà trăm việc sớm khuya,
72. Thu va thu vén mọi bề mới xong.
73. Phòng những kẻ có lòng gian vặt,
74. Nhỡ xảy ra một mất mười ngờ,
75. Tiếc thầm đứng ngẩn, ngồi ngơ,
76–80
76. Đau buồn thôi lại đổ cho tại trời.
77. Từ chốn ở, nơi ngồi thay thảy,
78. Rác ngập đường nhìn vậy chan chan,
79. Ai vào rác ngập ước chân,
80. Bát mâm tơi tả chiếu chăn đầy giường,
81–85
81. Tuy khó rách, giữ gìn thơm sạch,
82. Có hay gì chiếu lệch bụi nhơ,
83. Đồ ăn thức nấu cho vừa,
84. Thường thường giữ lấy muối dưa ngon lành.
85. Nghề bánh trái chiều thanh vẻ lịch,
86–90
86. Cũng học dần thói cách người ta,
87. Vá may giữ nếp đàn bà,
88. Mũi kim nhỏ nhặt mới là nữ công.
89. Thủa tại gia phải tòng phụ giáo
90. Khi lấy chồng giữ đạo chính chuyên
91–95
91. Lại là hiếu với tổ tiên,
92. Những ngày giỗ tết không nên vắng nhà.
93. Đồ cúng cấp hương trà tinh khiết,
94. Theo lễ nghi khép nép, khoan thai,
95. Ăn nhiều ăn ít cho rồi,
96–100
96. Nhớ điều ghẻ lạnh lễ thôi lại về.
97. Dù nội, ngoại hai bề cũng vậy,
98. Đừng trành hanh bên ấy, bên này,
99. Cù lao đội đức cao dày
100. …
No comments:
Post a Comment