Trong một mái nhà, anh em là mối dây đầu tiên buộc người ta vào đời.
Cha mẹ sinh ra thân xác, nhưng chính anh em nuôi lớn tấm lòng.
Người xưa dạy: “Anh em như thể tay chân.”
Giữ được tình anh em là giữ được một phần gốc rễ của chính mình.
Gia Huấn Ca – Đạo Anh Em
1. Bổn phận của người anh
Người anh sinh trước một bước, không phải để hơn thua, mà để làm gương.
Lời nói phải nhường, việc làm phải trước, tính nết phải hòa.
Anh là người che gió che mưa cho em, là người đứng ra khi nhà có chuyện, là người giữ nếp nhà cho khỏi nghiêng lệch.
Người anh tốt không phải là người nghiêm khắc, mà là người biết thương, biết dạy, biết đỡ em khi em vấp ngã.
2. Bổn phận của người em
Người em sinh sau, phải biết kính nhường.
Không tranh hơn, không cãi lại, không để lòng ganh tị làm mờ mắt.
Em phải biết nghe lời, biết giữ hòa khí, biết đỡ anh khi anh mệt, biết đứng bên anh khi nhà gặp chuyện.
Người em hiền là phúc của cả nhà.
3. Giữ hòa khí trong nhà
Anh em trong nhà, có lúc cũng giận nhau, cũng lời qua tiếng lại.
Nhưng giận rồi phải biết nguôi, nói rồi phải biết bỏ.
Đừng để chuyện nhỏ thành chuyện lớn, đừng để lời nói vô tâm thành vết thương lâu ngày.
Nhà có hòa khí thì phúc đức mới ở lại.
Anh em thuận hòa thì cha mẹ mới an lòng.
4. Đỡ nhau lúc khó, nhớ nhau lúc xa
Đời người dài rộng, mỗi đứa một phương.
Nhưng dù đi đâu, cũng nhớ mình chung một gốc.
Khi anh khó, em đỡ.
Khi em khổ, anh nâng.
Khi nhà có chuyện, cùng nhau mà lo.
Khi cha mẹ già, cùng nhau mà phụng dưỡng.
Đó là đạo nghĩa, là cái nếp mà người xưa để lại.
5. Giữ phúc đức cho đời sau
Anh em hòa thuận, con cháu mới học được điều hay.
Một đời sống đẹp, ba đời hưởng phúc.
Người xưa dạy: “Ở hiền thì lại gặp lành, giữ nghĩa thì trời thương.”
700Phú cho tai mắt thông minh,
Tính tình gồm đủ kiếp sinh vẹn tuyền.
Bực thánh hiền ấy không dám ví,
Song làm người có chí thì nên,
Khai tâm từ thủa thiếu niên,
705Hiếu kinh tiểu học trước liền cho thông.
Đọc cho đến Trung dung, Đại học,
Tứ thư rồi lại đọc ngũ Kinh,
Thi, Thư, Dịch, Lễ, đều tinh,
Xuân thu nghĩa cả cho minh nghiệp nhà.
710Xem cho đến Bách gia, Chư tử,
Bảy mươi pho sử đều thông,
Sớm khuya ở chốn văn phòng,
Bút nghiên, giấy mực bạn cùng chân tay.
Bài kinh nghĩa cùng bài văn sách,
715Tinh phú, thơ, mọi vẻ văn chương.
Một đèn, một sách, một giường,
Có công mài sắt có ngày nên kim.
Học trò giữ chính tâm làm trước,
Với tu, tề, bình, trị đều yên,
720Cương thường giữ hiếu làm nên,
Từ đoan, ngũ giáo cho tuyền công sinh.
Bề đạo đức, gia đình phải giảng,
Phủ thiên quân quang đãng tinh vi.
Lý cho cách vật, trí tri,
725Trong thì dưỡng đức, ngoài thì tu thân.
Nghiệp tứ dân nhất rằng chữ sĩ,
Nghề nông, thương, công cổ khôn sơ,
Đạo thầy thứ nhất là Nho,
Toán, y, lý, số dám so sánh bài.
730Khắp triều đình trong ngoài lớn nhỏ,
Những là người áo mũ đai cân,
Đời nào cũng chuộng nghề văn,
Mưu mô giẹp loạn, kinh luân mở nền
Pho kinh sử làu chuyên nghề học,
735Chốn thư đường từng đọc hôm mai,
Quan sang chẳng có riêng ai,
Đạo trời nào phụ những người độc thư.
Kìa trước hết văn nho sĩ tử,
Dẫu khó khăn kinh sử càng chuyên,
740Làm nên trọng chức cao quyền,
Trong ngoài ai chẳng ngợi khen bậc hiền.
Nhặt lấy cỏ bồ biên mà đọc,
Người Ôn Thư chí học mới cao.
Chàng Hoằng không sách biết sao.
745Mượn kinh mà học viết vào mảnh tre.
Dùi đâm vế kẻo khi buồn ngủ,
Ngươi Tô Tần chí thú đọc kinh,
Tóc treo giường ấy, Tôn sinh,
Để cho dễ thức học hành canh khuya.
750Thủa dầu hết đèn hoe bóng tuyết,
Chàng Tôn Khang chịu rét đêm đông,
Nọ ngươi Trác Dận dầu không,
Túi bao đom đóm bạn cùng thư trai.
Vai gánh củi học thời luôn miệng,
755Chu Mãi Thần nên tiếng danh nho,
Lý sinh chẳng quản công phu,
Chăn trâu treo sách một pho trên sừng.
Ấy những người trước từng khó nhọc,
Sau làm nên tước lộc quan sang,
760Làm trai chí khí hiên ngang,
Chớ rằng nguy khổ trễ tràng làm chi!
Oanh bé nhỏ tuổi thì lên tám,
Việc đọc thơ sớm đủ tinh thông
Lão Tuyền tuổi cả gia công,
765Hai mươi bảy tuổi dốc lòng nghề nho.
Đường Lưu Án tuổi vừa lên bảy,
Đỗ Thần đồng tiếng dậy gần xa.
Ông Lương đã đến tuổi già,
Tám mươi hai tuổi đỗ khoa đại đình
770Đường vân trình dù sau dù trước,
Chữ công danh ai khác chi ai,
Hễ người có chí có tài,
Gió rung mặc gió khôn rời khôn lay.
Chẳng sợ kẻ lắm thầy nhiều tớ,
775Thấy ta nghèo ra sự rẻ khinh,
Thư trung lắm kẻ hiển vinh,
Dập dìu hầu hạ, linh đình ngựa xe.
Chẳng sợ kẻ lắm tiền, nhiều lúa,
Nghĩ mình rằng có của thì hơn,
780Thư trung Kim ngọc vô vàn,
Đầy khè chung đỉnh, chứa chan bạc vàng.
Chẳng sợ lắm kẻ thê nhiều thiếp,
Đả hẳn rằng tốt đẹp hơn ai ?
Thư trung có gái tuyệt vời,
785Những người mặt ngọc là người vẻ vang.
Chẳng sợ kẻ tòa ngang dãy giọc,
Khinh nhau rằng hàn ốc thê lương.
Thư trung tuấn vũ điêu tường.
Lầu hồng gác phượng cột giường liền mây
790Ai có chí đêm ngày luyện tập,
Theo người xưa cho kịp mới nên.
Học cho hy thánh hy hiền,
Việc gì thông biết chẳng phiền lụy ai.
Chốn lâm tẩu, hoài tài bảo đức,
795Khắp bốn phương đồn nức thời danh,
Chiếu nêu cao giá ngọc lành,
Xe loan có thủa cung doanh có ngày.
No comments:
Post a Comment